संदीप विश्राम घोले हे नाविन्यपूर्ण शेतकरी असून त्यांनी कांद्याचा एक विशेष प्रकार तयार केला आहे. फिकट लाल कांद्याच्या या जातीमध्ये जांभळ्या डागांच्या रोगास प्रतिकारशक्ती असते आणि इतर जातींपेक्षा जास्त काळ टिकते.
द बेटर इंडियाशी बोलताना 34 वर्षीय संदीपने सांगितले की, ग्रॅज्युएशननंतर त्याने आपल्या वृद्ध वडिलांना मदत करण्यासाठी सुमारे 10-12 वर्षांपूर्वी शेती करण्यास सुरुवात केली. ते येथे प्रामुख्याने ऊस आणि कांद्याची लागवड करतात. जेव्हा संदीपने शेती करायला सुरुवात केली, तेव्हा त्याने वडिलांच्या आणि इतर शेतकऱ्यांच्या पारंपरिक पद्धतींचा वापर करून पीक घेतले.
त्यावेळी विशेष बचत होत नव्हती. सलग अनेक वर्षे कांद्याचे उत्पन्न अजिबात चांगले नव्हते. अशा प्रकारे, मी 2008 मध्ये महाराष्ट्रातील एक यशस्वी शेतकरी दत्ताराव वाणे यांच्याबद्दल वाचले. त्यांच्याशी भेट झाल्यापासून मी शेतीतील नाविन्यपूर्ण युक्त्या शिकलो. किसानीमध्येही लेखापरीक्षणाच्या संकल्पनेचा विचार करायला हवा, असे त्यांनी मला सांगितले. माती, खत, खते, बी-बियाणे, सिंचन इत्यादी शेतीशी संबंधित सर्व गोष्टी आपण पाहायच्या आहेत,” संदीप म्हणाले
वाणे यांना भेटल्यानंतर संदीपने त्यांच्या 12 एकर जमिनीवर त्यांनी प्रशिक्षित केलेल्या सर्व गायी वापरण्यास सुरुवात केली. आपल्या शेतातील माती सुपीक करण्यासाठी त्याने प्रथम हळूहळू खतांच्या जागी सेंद्रिय खतांचा वापर करण्यास सुरुवात केली. तसेच, त्यांनी त्यांच्या शेतात बदल केला, जसे की या हंगामात एक एकर ऊस आणि पुढच्या हंगामात भुईमूग.
यासोबतच त्यांनी स्वत:चे देशी बियाणे बनवण्यास सुरुवात केली. बराच काळ त्यांनी कांदा पिकावर लक्ष केंद्रित केले. महाराष्ट्रातील अनेक भागात पिकवल्या जाणाऱ्या फुरसुंगी या स्थानिक कांद्याच्या जातीवर त्यांनी सातत्याने संशोधन केले. त्याने पिकातून झाडे उचलली, जी आकाराने मोठी होती, अनेक थर होती आणि पानांचा एकच गुच्छ होता. दहा वर्षे त्यांनी या कांद्याच्या बिया गोळा केल्या आणि अखेर २०१६ मध्ये त्यांनी ही जात स्थिर केली.
ते पुढे म्हणाले की या प्रकारच्या कांद्याने त्यांना पीक उत्पादनात चांगले परिणाम दिले. यानंतर त्यांनी 'अपनी इज व्हरायटी' नॅशनल इनोव्हेशन फाऊंडेशनकडे (NIF) पाठवली. येथे तज्ज्ञांनी त्यांची विविधता तपासली, तसेच बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली, महाराष्ट्र भेजाचे डॉ. यासोबतच गुजरात, महाराष्ट्र, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक या राज्यातील शेतकऱ्यांनाही बियाणे देण्यात आले.
पूर्ण तीन वर्षांच्या चाचणीनंतर, NIF ने संदीपच्या कांद्याच्या जातीला सुधारित वाण म्हणून प्रमाणित केले. येथे त्यांच्या या नावीन्यपूर्ण उपक्रमाचा गौरव करण्यात आला आणि त्यासोबतच या जातीला 'संदीप पायज' असे नाव देण्यात आले.
'संदीप पाज'चे खास वैशिष्ट्य म्हणजे हे कांदे लवकर खराब होत नाहीत आणि तुम्ही ते सुमारे ८-९ महिने साठवून ठेवू शकता. तसेच, प्रत्येक कांद्याचे वजन, आकार आणि रिंगची संख्या देखील सामान्य कांद्याच्या जातींपेक्षा जास्त होती. एका एकरात तुम्ही साधारणपणे ४२-४५ टन कांदा काढू शकता.